Over deze keuzehulp

De ICD keuzehulp is een initiatief van de Nederlandse Vereniging voor Cardiologie en ZorgKeuzeLab. Ook zijn patiënten en patiëntenvereniging Stichting ICD Dragers Nederland nauw betrokken bij de totstandkoming.

Voor wie is de keuzehulp?

De ICD keuzehulp is voor primaire en secundaire preventie patiënten die in aanmerking komen voor een eerste ICD plaatsing (ook bij CRT-D) of een ICD-wissel wegens batterijdepletie.

Medische inhoud

De medische inhoud van de keuzehulp is gebaseerd op actuele wetenschappelijke kennis en de Nederlandse richtlijn, opgesteld door de NVVC.

De inhoud wordt continu up-to-date gehouden.
Bekijk de referenties Verberg de referenties

Referenties

Nederlandse richtlijnen
Nederlandse Vereniging voor Cardiologie (NVVC). (2014). Praktijkrichtlijn voor ICD centra – Implantatie en controle. Geraadpleegd van de NVVC website.

van Erven, L. (2013). ICD/pacemakers in de laatste levensfase. Nederlandse Vereniging voor Cardiologie. Geraardpleegd van richtlijnen database.

Internationale richtlijnen
Brignole, M., Auricchio, A., Baron-Esquivias, G., et al. (2013). 2013 ESC guidelines on cardiac pacing and cardiac resynchronization therapy: The Task Force on cardiac pacing and resynchronization therapy of the European Society of Cardiology (ESC). European Heart Journal, 34, 2281–2329.

Epstein, A. E., DiMarco, J. P., Ellenbogen, K. A., et al. (2008). ACC/AHA/HRS 2008 guidelines for device-based therapy of cardiac rhythm abnormalities: A report of the American College of Cardiology/American Heart Association Task Force on Practice Guidelines. Journal of the American College of Cardiology, 51, e1–62.

Priori, S. G., Blomstrom-Lundqvist, C., Mazzanti, A., et al. (2015). 2015 ESC guidelines for the management of patients with ventricular arrhythmias and the prevention of sudden cardiac death. European Heart Journal, 36, 2793–2867.

Tracy, C. M., Epstein, A. E., Darbar, D., et al. (2012). 2012 ACCF/AHA/HRS focused update of the 2008 guidelines for device-based therapy of cardiac rhythm abnormalities. Heart Rhythm, 9(11), 1737–1753.

Aanvullende bronnen
van Barreveld, M., Verstraelen, T. E., van Dessel, P. F. H. M., Boersma, L. V. A., Delnoy, P. P. H. M., Tuinenburg, A. E., Theuns, D. A. M. J., van der Voort, P. H., Kimman, G. J., Buskens, E., Zwinderman, A. H., Wilde, A. A. M., & Dijkgraaf, M. G. W.; DO‐IT Registry Investigators. (2021). Dutch outcome in implantable cardioverter-defibrillator therapy: Implantable cardioverter-defibrillator-related complications in a contemporary primary prevention cohort. Journal of the American Heart Association, 10(7), e018063. https://doi.org/10.1161/JAHA.120.018063

Knops, R. E., Olde Nordkamp, L. R. A., Delnoy, P. H. M., Boersma, L. V. A., Kuschyk, J., El-Chami, M. F., Bonnemeier, H., et al. (2020). Subcutaneous or transvenous defibrillator therapy. New England Journal of Medicine, 383(6), 526–536. https://doi.org/10.1056/NEJMoa1915932

van Rees, J. B., de Bie, M. K., Thijssen, J., Borleffs, C. J., Schalij, M. J., & van Erven, L. (2011). Implantation-related complications of implantable cardioverter-defibrillators and cardiac resynchronization therapy devices: A systematic review of randomized clinical trials. Journal of the American College of Cardiology, 58(10), 995–1000. https://doi.org/10.1016/j.jacc.2011.06.007

Noordman, A. B. P., Rienstra, M., Blaauw, Y., Mulder, B. A., & Maass, A. H. (2023). Appropriate implantable cardioverter-defibrillator therapy in patients with ventricular arrhythmia of unclear cause in secondary prevention of sudden cardiac death. Journal of Clinical Medicine, 12(13), 4479. https://doi.org/10.3390/jcm12134479

van Welsenes, G. H., van Rees, J. B., Borleffs, C. J., Cannegieter, S. C., Bax, J. J., van Erven, L., & Schalij, M. J. (2011). Long-term follow-up of primary and secondary prevention implantable cardioverter defibrillator patients. Europace, 13(3), 389–394. https://doi.org/10.1093/europace/euq494

Yap, S. C., Schaer, B. A., Bhagwandien, R. E., Kühne, M., Dabiri Abkenari, L., Osswald, S., et al. (2014). Evaluation of the need of elective implantable cardioverter-defibrillator generator replacement in primary prevention patients without prior appropriate ICD therapy. Heart, 100(15), 1188–1192. https://doi.org/10.1136/heartjnl-2014-305535

Laatste update

27 augustus 2025

Ontwikkeling, onderzoek en implementatie

De keuzehulp is goedgekeurd door de Nederlandse Vereniging voor Cardiologie, patiëntenvereniging Harteraad en patiëntenvereniging Stichting ICD Dragers Nederland (STIN).

De ICD keuzehulp is een initiatief van de NVVC en ontwikkeld door ZorgKeuzeLab in samenwerking met een team van cardiologen, patiëntenvereniging Stichting ICD dragers Nederland en een expert- en patiëntpanel.

De werkgroep, onder leiding van dr. Lieselot van Erven, cardioloog bij het LUMC, is verantwoordelijk voor de medische inhoud.

Daarnaast hebben cardiologen, internist-ouderengeneeskundigen en patiënten (vertegenwoordigers) meegewerkt aan het behoeften- en gebruikersonderzoek van de keuzehulp.

Verantwoordelijken medische inhoud

Dr. L. van Erven

Cardioloog

LUMC

H.A.M. Spierenburg

Cardioloog

Franciscus Gasthuis & Vlietland

Dr. R.J.A.M. Verbunt

Cardioloog

Máxima Medisch Centrum

Drs. Dilek Yilmaz

AIOS

LUMC

Financiering

De NVVC en ZorgKeuzeLab dragen financieel bij aan de ontwikkeling en implementatie van de keuzehulp. Voor de ontwikkeling van de keuzehulp is ook financiële steun ontvangen via de SKMS.

De NVVC en ZorgKeuzeLab streven breed gebruik van de ICD keuzehulp na, als onderdeel van het zorgtraject. Aansluitend aan de ontwikkeling vindt daarom onderzoek plaats, waarin de beste implementatiestrategieën voor deze keuzehulp worden onderzocht.

Voor implementatieondersteuning bij ziekenhuizen en het up-to-date houden van de keuzehulp vragen we ziekenhuizen om een bijdrage via een abonnement.

Na afronding van het onderzoek is de keuzehulp openbaar toegankelijk voor patiënten die de keuzehulp niet via hun ziekenhuis ontvangen.

Privacy

ZorgKeuzeLab vindt het belangrijk dat privacy geborgd is bij het gebruik van de keuzehulp. Bekijk hier hoe dat geregeld is.

Copyright

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgevers.